اصلاحیه آییننامه ماده ۱۰ قانون ساماندهی صنعت خودرو از هفته آینده وارد مرحله اجرا میشود؛ مقرراتی که همزمان دو مسیر متفاوت را برای مالکان خودروهای فرسوده در نظر گرفته است. از یک سو، تسهیلات حدود ۴۰۰ میلیون تومانی و امکان جایگزینی خودرو بدون قرعهکشی بهعنوان مشوق نوسازی مطرح شده و از سوی دیگر، محدودیتهایی مانند ممنوعیت تردد، نقلوانتقال و تعویض پلاک، ادامه استفاده از خودروهای فرسوده را دشوارتر خواهد کرد.
فرشاد مقیمی، رئیس هیئت عامل سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران (ایدرو)، از تأیید اصلاحیه آییننامه ماده ۱۰ و آغاز اجرای آن خبر داده است. به گفته او، آییننامه قبلی که در سال ۱۴۰۱ تصویب شده بود، ظرفیت اسقاط خودرو را محدود میکرد. در سازوکار پیشین، به ازای تولید هر ۱۲ خودرو، یک خودرو باید اسقاط میشد؛ در نتیجه با تولید و واردات سالانه حدود ۱.۳ میلیون دستگاه خودرو، ظرفیت اسقاط به حدود ۲۰۰ هزار دستگاه در سال میرسید، در حالی که هدف برنامه هفتم توسعه، اسقاط ۵۰۰ هزار خودرو در سال است.
اصلاح آییننامه پس از بیش از یک سال بررسی
آییننامه جدید طی بیش از یک سال و با مشارکت حدود ۱۸ دستگاه اجرایی تدوین شده و پس از تصویب در هیئت وزیران به دستگاههای مربوط ابلاغ شده است. وزارت صمت، وزارت کشور، وزارت نفت، سازمان حفاظت محیط زیست و سایر دستگاههای مرتبط در تدوین این اصلاحیه مشارکت داشتهاند.
به گفته مقیمی، اجرای مقررات جدید میتواند به نوسازی ناوگان، کاهش آلودگی هوا، کاهش مصرف سوخت و پایین آمدن تعداد تصادفات کمک کند.
اسقاط ۶۷۰ هزار خودرو در سه سال
بر اساس آمار اعلامشده از سوی رئیس ایدرو، طی سه سال گذشته ۶۷۰ هزار خودروی فرسوده اسقاط شده است؛ رقمی که حدود ۲۵ درصد کل اسقاط انجامشده در ۲۰ سال اخیر را شامل میشود. در حال حاضر نیز ۱۸۰ مرکز اسقاط در سراسر کشور فعال هستند.
ارزش گواهی اسقاط به ۶۰ میلیون تومان رسید
ارزش هر گواهی اسقاط حدود سه ماه پیش ۶۰ میلیون تومان تعیین شده است؛ البته تعداد گواهی قابل دریافت برای همه خودروها یکسان نیست و برخی مالکان میتوانند تا سه گواهی دریافت کنند. بر این اساس، ارزش گواهی اسقاط بسته به شرایط خودرو میتواند از ۶۰ تا ۱۸۰ میلیون تومان متغیر باشد.
وام ۴۰۰ میلیون تومانی برای خرید خودروی جایگزین
مهمترین مشوق مالی طرح جدید، تسهیلات حدود ۴۰۰ میلیون تومانی برای جایگزینی خودرو است. این وام با نرخ حدود ۸ درصد و دوره بازپرداخت سهساله در نظر گرفته شده است.
با فرض محاسبه تسهیلات به شکل اقساط مساوی بانکی و نرخ سالانه ۸ درصد، قسط ماهانه حدود ۱۲.۵ میلیون تومان خواهد بود. در این حالت مجموع بازپرداخت به حدود ۴۵۱ میلیون تومان میرسد و حدود ۵۱ میلیون تومان نیز هزینه سود خواهد بود.
البته اگر نرخ ۸ درصد بهعنوان کارمزد قرضالحسنه محاسبه شود و نه سود سالانه تسهیلات، رقم اقساط متفاوت خواهد بود.
در بهترین حالت، یعنی دریافت وام ۴۰۰ میلیون تومانی به همراه سه گواهی اسقاط، مجموع منابع مالی مالک به حدود ۵۸۰ میلیون تومان میرسد. اگر تنها یک گواهی اسقاط تعلق بگیرد، این رقم حدود ۴۶۰ میلیون تومان خواهد بود. این مبالغ در بهترین شرایط تنها بخشی از هزینه خرید خودروی جدید را پوشش میدهد و بخش قابلتوجهی از قیمت خودرو همچنان باید توسط مالک تأمین شود.
اقساط ۱۲.۵ میلیون تومانی؛ چالش جدید مالکان
قسط ماهانه حدود ۱۲.۵ میلیون تومان برای مالکانی که درآمد محدودی دارند، میتواند یکی از موانع اصلی اجرای طرح باشد؛ بهخصوص برای افرادی که از خودروی فرسوده خود برای کسب درآمد استفاده میکنند.
از این منظر، افزایش سقف تسهیلات نسبت به گذشته یک مشوق محسوب میشود، اما همچنان فاصله میان منابع حاصل از اسقاط و قیمت خودروی جایگزین زیاد است و همه مالکان توان تأمین مابقی هزینه را ندارند.
جایگزینی خودرو بدون قرعهکشی
مالکان خودروهای فرسوده هنگام ثبتنام در سامانه اسقاط میتوانند تنها برای اسقاط خودرو اقدام کنند یا گزینه جایگزینی را انتخاب کنند. در صورت انتخاب جایگزینی، متقاضی بدون قرعهکشی و قرار گرفتن در صف به خودروساز موردنظر معرفی میشود و میتواند از تسهیلات مربوط استفاده کند.
خودروساز نیز پس از معرفی متقاضی، موظف است خودرو را مطابق شرایط تعیینشده تحویل دهد. مقیمی اعلام کرده است که در سال گذشته بیش از ۷۰ هزار دستگاه خودرو از طریق این سازوکار وارد فرآیند اجرا شدهاند.
آیا سهمیه سوخت خودروهای جایگزین حذف میشود؟
یکی دیگر از ابهامهای مهم برای مالکان خودروهای فرسوده، وضعیت سهمیه سوخت پس از نوسازی است. طبق قانونی که در زمستان ۱۴۰۴ تصویب شده، خودروهایی که قیمت کارخانهای آنها بیش از یک میلیارد تومان باشد، مشمول سهمیههای سوخت ۱۵۰۰ و ۳۰۰۰ تومانی نخواهند بود.
در شرایط فعلی، ایرانخودرو محصولی با قیمت کارخانه کمتر از یک میلیارد تومان ندارد و در سایپا نیز تنها چند محصول زیر این سقف قرار گرفتهاند. با توجه به روند افزایش قیمتها، احتمال عبور قیمت برخی از این خودروها از سقف یک میلیارد تومان نیز وجود دارد.
در نتیجه، ممکن است مالک پس از اسقاط خودروی فرسوده و خرید خودروی جدید، علاوه بر پرداخت هزینه خرید، با تغییر شرایط سهمیه سوخت نیز مواجه شود.
ممنوعیت تردد خودروهای فرسوده در کلانشهرها
در مقابل مشوقهای مالی، اصلاحیه جدید محدودیتهای سختگیرانهای نیز برای خودروهای فرسوده در نظر گرفته است. طبق اظهارات رئیس ایدرو، خودروهایی که برای اسقاط و جایگزینی اقدام نکنند، مطابق قانون و دستورالعملهای ابلاغشده اجازه تردد در کلانشهرها را نخواهند داشت.
همچنین مالکان این خودروها با محدودیتهایی در زمینه نقلوانتقال و تعویض پلاک مواجه خواهند شد و کدهای جریمه نیز به صورت سیستمی توسط پلیس راهور اعمال میشود.
تاکسیهای اینترنتی و خودروهای باربری هم مشمول مقررات میشوند
دامنه این مقررات تنها به خودروهای شخصی محدود نمیشود و تاکسیهای اینترنتی، ناوگان حملونقل عمومی، خودروهای خدماتی و خودروهای باربری نیز در چارچوب مقررات جدید قرار خواهند گرفت.
این موضوع برای مالکان خودروهای فرسودهای که از وسیله نقلیه خود بهعنوان ابزار کسب درآمد استفاده میکنند، اهمیت بیشتری دارد؛ زیرا محدودیت تردد میتواند مستقیماً بر درآمد آنها اثر بگذارد.
اسقاط خودرو؛ فرصتی برای توسعه اقتصاد چرخشی
رئیس ایدرو همچنین اسقاط خودروهای فرسوده را دارای ظرفیت اقتصادی قابلتوجهی میداند. به گفته او، بازیافت این خودروها میتواند بخشی از نیاز صنایع به ورق، پلیمر، مس و سایر فلزات را تأمین کند و مواد بازیافتی دوباره به چرخه تولید بازگردند.
به این ترتیب، هدف طرح تنها خارج کردن خودروهای فرسوده از چرخه تردد نیست و توسعه صنعت بازیافت و کاهش مصرف مواد اولیه نیز در این سیاست دنبال میشود.
مشوق مالی در کنار محدودیتهای جدید
اصلاح آییننامه ماده ۱۰، مسیر نوسازی خودروهای فرسوده را نسبت به گذشته تغییر داده است. افزایش ظرفیت اسقاط، وام حدود ۴۰۰ میلیون تومانی، امکان دریافت گواهی اسقاط و جایگزینی خودرو بدون قرعهکشی، مهمترین مشوقهای این طرح هستند.
در مقابل، ممنوعیت تردد در کلانشهرها، محدودیت نقلوانتقال و تعویض پلاک و احتمال تغییر وضعیت سهمیه سوخت، فشار بیشتری بر مالکان خودروهای فرسوده وارد میکند.
در نهایت، موفقیت این طرح به میزان اثربخشی مشوقهای مالی بستگی دارد. اگر ارزش گواهی اسقاط و تسهیلات بانکی نتواند بخش قابلتوجهی از فاصله میان قیمت خودروی فرسوده و خودروی جایگزین را پوشش دهد، محدودیتهای جدید ممکن است بهتنهایی نتوانند مالکان را به نوسازی خودرو ترغیب کنند.
