اجرای آییننامه جدید نوسازی خودروهای فرسوده در شرایطی آغاز شده که دولت همزمان بررسی گزینههای مختلف برای مدیریت مصرف بنزین را دنبال میکند. وجود حدود ۱.۹ میلیون خودروی سواری فرسوده و مصرف بالای این خودروها، باعث شده است نوسازی ناوگان علاوه بر کارکرد زیستمحیطی و حملونقلی، از منظر سیاست سوخت نیز اهمیت پیدا کند.
با این حال، هنوز نمیتوان با قطعیت گفت طرح نوسازی خودروهای فرسوده بخشی از برنامه دولت برای اصلاح سیاست بنزین است. آنچه در شرایط فعلی میتوان بررسی کرد، میزان ارتباط احتمالی این دو سیاست و پیامدهای اجرای همزمان آنهاست.
۱.۹ میلیون خودروی فرسوده در انتظار جایگزینی
بر اساس آمارهای موجود، حدود یک میلیون و ۹۰۰ هزار خودروی سواری فرسوده در کشور تردد دارند که حدود ۲۳۰ هزار دستگاه از آنها تاکسی هستند. همچنین نزدیک به یک میلیون خودروی فرسوده در هشت کلانشهر کشور قرار دارند؛ موضوعی که با توجه به مصرف سوخت و میزان آلایندگی این خودروها، اهمیت نوسازی آنها را بیشتر میکند.
فرشاد مقیمی، معاون وزیر صمت، از آغاز اجرای آییننامه جدید نوسازی خبر داده و اعلام کرده است که متقاضیان واجد شرایط بدون برگزاری قرعهکشی به خودروسازان معرفی خواهند شد.
در این آییننامه، برای خودروهای سواری بنزینی با سن بالا محدودیتهایی در زمینه سهمیه سوخت، تردد و نقلوانتقال در نظر گرفته شده و در مقابل، مسیرهایی برای جایگزینی خودرو و استفاده از تسهیلات پیشبینی شده است.
ظرفیت خودروسازان زیر فشار تقاضای جدید
اجرای گسترده طرح نوسازی میتواند تقاضای جدیدی را به بازار خودرو وارد کند. این موضوع در شرایطی اتفاق میافتد که تولید خودروسازان داخلی در چهار ماه نخست سال ۱۴۰۵ حدود ۳۱ درصد نسبت به مدت مشابه سال گذشته کاهش داشته است.
در حال حاضر نیز ۲۰ درصد از تولید خودروسازان داخلی به جایگزینی خودروهای فرسوده اختصاص دارد. بنابراین، افزایش تعداد متقاضیان میتواند ایرانخودرو و سایپا را با فشار بیشتری برای تأمین خودرو و انجام تعهدات مواجه کند.
اگر ظرفیت تولید متناسب با حجم تقاضای ایجادشده افزایش پیدا نکند، یکی از پیامدهای احتمالی اجرای گسترده طرح، طولانی شدن فرآیند تحویل و ایجاد تعهدات جدید برای خودروسازان خواهد بود.
آیا نوسازی میتواند مقدمه اصلاح سیاست بنزین باشد؟
نقطه قابل توجه، همزمانی اجرای این آییننامه با تشدید بحث درباره مدیریت مصرف بنزین است. دولت در هفتههای اخیر بر ضرورت کنترل مصرف سوخت تأکید کرده، اما هنوز مدل نهایی سیاست بنزینی مشخص نشده است.
در چنین شرایطی، نوسازی خودروهای فرسوده میتواند از یک منظر مکمل اصلاح سیاست سوخت باشد. خودروهای قدیمی و پرمصرف، بهویژه در کلانشهرها، سهم قابل توجهی در مصرف بنزین دارند. بنابراین خروج آنها از چرخه تردد میتواند بخشی از آثار افزایش مصرف سوخت را کاهش دهد.
از سوی دیگر، اگر در آینده تغییراتی در نحوه سهمیهبندی یا قیمتگذاری بنزین اعمال شود، امکان جایگزینی خودروهای فرسوده میتواند به عنوان یکی از ابزارهای کاهش فشار بر مالکان خودروهای قدیمی مورد استفاده قرار گیرد.
با این حال، نباید از همزمانی این دو سیاست، رابطه علت و معلولی نتیجه گرفت. در حال حاضر اطلاعاتی وجود ندارد که نشان دهد آییننامه نوسازی مستقیماً با هدف آمادهسازی جامعه برای افزایش قیمت بنزین یا تغییر سهمیهها طراحی شده است.
موفقیت طرح به منابع مالی و تولید وابسته است
نوسازی حدود ۱.۹ میلیون خودروی سواری فرسوده، در صورت اجرای گسترده، به منابع مالی و ظرفیت تولید قابل توجهی نیاز دارد. صرف ایجاد محدودیت برای خودروهای فرسوده بدون فراهم کردن امکان واقعی برای جایگزینی آنها، میتواند فشار بیشتری بر مالکان این خودروها وارد کند.
از این رو، میزان تسهیلات، سرعت معرفی متقاضیان به خودروسازان، ظرفیت تولید و زمان تحویل خودروهای جایگزین، تعیینکننده میزان موفقیت طرح خواهد بود.
در نهایت، نحوه ادامه برنامه نوسازی پس از تصمیم دولت درباره سیاست بنزین نیز اهمیت زیادی دارد. اگر این طرح مستقل از سیاست سوخت و با منابع پایدار ادامه پیدا کند، میتوان آن را بخشی از برنامه بلندمدت اصلاح ناوگان دانست. اما اگر دامنه اجرای آن همزمان با تغییر سیاست بنزین افزایش پیدا کند، احتمال استفاده از نوسازی به عنوان ابزاری برای کاهش تبعات اجتماعی و اقتصادی اصلاح مصرف سوخت بیشتر خواهد شد.
فعلاً اما پاسخ قطعی به این پرسش که «نوسازی فرسودهها راهکاری برای اصلاح بنزین است یا برنامهای مستقل؟» به تصمیم نهایی دولت درباره سیاست سوخت و نحوه تأمین منابع اجرای طرح نوسازی وابسته است.
